Groente en fruit goedkoper en vlees duurder: goed voor gezondheid en milieu

Het invoeren van extra belastingen of subsidies op voedingsmiddelen kan een gezonder en duurzamer eetpatroon stimuleren.

Zo zou een subsidie van 10% op groente en fruit of 15-30% meer belasting op vlees Nederland de komende jaren een enorme winst op gebied van gezondheid en milieu kunnen opleveren. Dit blijkt uit een nieuw onderzoek van het RIVM, gepubliceerd in BMC Public Health [1]. In het onderzoek werd naar drie verschillende scenario’s gekeken waarbij de prijs van vlees met 15% of 30% werd verhoogd door extra belasting of de prijs van groente en fruit werd verlaagd door een subsidie van 10%.

Met behulp van een zogeheten sociale kosten-batenanalyse werden zowel de positieve als negatieve effecten van deze scenario’s op de Nederlandse maatschappij in de komende 30 jaar voorspeld. Hierbij ging het om effecten op gezondheid en milieu, maar ook om bredere maatschappelijke effecten, zoals arbeidsparticipatie en belastinginkomsten en -uitgaven. Vervolgens zijn verschillende berekeningen gedaan om deze effecten in een geldbedrag uit te drukken.

Effect op de voedselconsumptie
Om het effect van de prijsveranderingen op de vlees-, groente- en fruitconsumptie te bepalen zijn consumptiecijfers uit de Voedselconsumptiepeiling van 2012-2014 gebruikt. 

Uit de berekeningen blijkt dat zonder de belasting op vlees te verhogen Nederlanders in 2048 gemiddeld 107 gram vlees per persoon per dag zouden eten. Dit is ongeveer gelijk aan de huidige dagelijkse hoeveelheid (111 gram). Als de prijs van vlees met 15% verhoogd zou worden, zou de vleesconsumptie per dag afnemen tot 98,2 gram per persoon en bij 30% belastingverhoging zelfs tot 90,3 gram per persoon.

Daarnaast zouden we in 2048 naar verwachting aan groente en fruit samen 250 gram binnenkrijgen als er geen subsidie zal worden ingevoerd. Met een subsidie van 10% zou de consumptie met 11 gram toenemen, naar in totaal 261 gram groente en fruit per persoon per dag. Groente en fruit goedkoper maken zou volgens dit onderzoek dus een gunstig effect hebben, maar gemiddeld zouden we de dagelijks aanbevolen 400-450 gram aan groente en fruit nog steeds niet halen.

Effect op de gezondheid 
Het effect van duurder vlees en goedkoper groente en fruit op de gezondheid is in het onderzoek bepaald door het aantal ziektegevallen dat er voorkomen zou kunnen worden door de bovenstaande verandering in consumptie te berekenen. Hierbij is gekeken naar vijf verschillende aandoeningen, waaronder darm- en longkanker. 

Uit de resultaten blijkt dat een belastingverhoging van 15% op vlees de komende 30 jaar in Nederland in totaal 170 tot 1.912 gevallen van darmkanker en 390 tot 1.100 gevallen van longkanker zou kunnen voorkomen. Een verhoging van 30% zou nog meer gevallen voorkomen: 319 tot 3.662 darmkankergevallen en 740 tot 2.072 longkankergevallen. Omdat alleen het eten van rood en bewerkt vlees een gezondheidsrisico met zich meebrengt, zijn in de analyse alleen deze vleessoorten meegenomen en ander vlees zoals kip niet meegerekend.

Ook verlaging van de prijs van groente en fruit zou een positief effect hebben op de preventie van kanker. In de komende 30 jaar zouden daarmee in Nederland 299 tot 741 gevallen van darmkanker voorkomen kunnen worden en 80 tot 180 gevallen van longkanker. 

Deze getallen laten het belang van gezonde voeding voor de preventie van kanker zien. In het grootste onderzoek naar voeding, leefstijl en kanker dat is uitgevoerd door het Wereld Kanker Onderzoek Fonds in samenwerking met internationale experts bleek al eerder hoe belangrijk een gezonde leefstijl en gezonde voeding zijn voor het voorkomen van kanker. Veel groente en fruit eten en minder vlees eten zijn twee van de aanbevelingen die op basis van dit onderzoek zijn opgesteld. Meer hierover is te lezen in ons rapport Diet, Nutrition, Physical Activity and Cancer: a Global Perspective.

Net als bij kanker werden ook bij andere aandoeningen positieve effecten gevonden van de prijsveranderingen op vlees, groente en fruit. Zo bleek uit de analyse dat 30% belastingverhoging op vlees de komende 30 jaar in Nederland maar liefst 5.500 tot 29.389 gevallen van diabetes type 2 te kunnen voorkomen. En een subsidie van 10% op groente en fruit zou volgens de berekeningen de komende 30 jaar kunnen zorgen voor 2.181 tot 3.844 minder gevallen van hart- en vaatziekten.

De totale maatschappelijke winst
Als alle effecten van een prijsverhoging van vlees of een prijsverlaging van groente en fruit op de maatschappij worden samengenomen en uitgedrukt in een geldbedrag, zou dat volgens het onderzoek een besparing van miljarden euro’s kunnen opleveren. Dit komt onder andere door een verbetering van de kwaliteit van leven, een besparing van gezondheidskosten, een verhoging van de productiviteit en een verlaging van de impact op het milieu.

Het scenario waarin de belasting op vlees met 15% zou worden verhoogd zou leiden tot een maatschappelijk kostenbesparing van 3,1 tot 7,4 miljard euro. Wanneer de belasting op vlees met 30% wordt verhoogd, zou dit voordeel 4,1 tot maar liefst 12,3 miljard euro kunnen zijn. Bij invoering van een subsidie op fruit van 10% zouden de baten voor de Nederlandse maatschappij tussen de 1,8 en 3,3 miljard euro liggen. 

Effectieve beleidsmaatregelen tegen kanker
Het aanpassen van de prijzen van (on)gezonde producten is één van de mogelijke strategieën om mensen te stimuleren gezonder te gaan eten en om zo aandoeningen als kanker te voorkomen. Daarnaast zijn er nog allerlei andere strategieën die beleidsmakers kunnen inzetten om gezond eten te stimuleren. 

Het World Cancer Research Fund netwerk, waar het Wereld Kanker Onderzoek Fonds deel van uitmaakt, heeft een begin gemaakt om deze strategieën in een interactief overzicht te zetten. Dit overzicht heet het ‘NOURISHING Framework’. Ook bestaande beleidsactiviteiten van overheden wereldwijd zijn in dit overzicht opgenomen. Dit geeft inzicht in welke acties er al zijn, hoe effectief deze acties zijn en waar ruimte is voor verbetering of uitbreiding. Op www.wcrf.org/nourishing vind je het overzicht van deze strategieën en acties.


Bron

[1] Broeks MJ, et al. A social cost-benefit analysis of meat taxation and a fruit and vegetables subsidy for a healthy and sustainable food consumption in the Netherlands. BMC Public Health. 2020 May 11;20(1):643. doi:10.1186/s12889-020-08590-z