Ziekten voorkomen door te bewegen?

Veel mensen bewegen te weinig en zitten te veel. Een actieve leefstijl heeft veel voordelen. Kan de huisarts een rol spelen bij de preventie van veel voorkomende ziekten door patiënten een beweegadvies te geven?

De Nederlandse Beweegrichtlijnen van de Gezondheidsraad lijken eenvoudig haalbaar, maar slechts 50% van de Nederlanders voldoet aan deze richtlijnen. Dit terwijl de lijst met gezondheidsvoordelen van een actieve leefstijl alleen maar toeneemt. 

In een recente publicatie bespreken dr. van der Ploeg, drs. van Vugt en prof. van der Horst de rol van bewegen bij de preventie van ziekten en wat de rol van de huisarts hierin zou kunnen zijn [1].  

Gezondheidsvoordelen
Lichaamsbeweging zorgt voor meer spierkracht en een beter uithoudingsvermogen, waardoor we ons fitter voelen en een betere kwaliteit van leven ervaren. Voor ouderen kan lichamelijke activiteit bijdragen aan langer zelfstandig en mobiel zijn.

Ook speelt een actieve leefstijl een belangrijke rol bij de preventie van veel ziekten, zoals hart- en vaatziekten, diabetes, een aantal vormen van kanker en depressie. Bovendien draagt het bij aan het behouden of verkrijgen van een gezond gewicht.

Tijdens ziekte is voldoende bewegen nuttig, maar ook bij het onder controle houden van ziekte en het verminderen van de symptomen van de behandeling. Zo wordt bewegen steeds vaker ingezet tijdens de behandeling van kanker. 

Minder zitten?
Niet alleen (matig) intensieve inspanning heeft voordelen voor de gezondheid. Een overzichtsstudie uit de Lancet toont aan dat te veel zitten samenhangt met vroegtijdige sterfte aan verschillende ziekten. Dit was te zien bij mensen die niet voldeden aan de beweegrichtlijnen en daarnaast acht uur per dag of langer zaten. Ook bleek dat lichamelijke activiteit het nadelige effect van te veel zitten maar voor een deel kan compenseren.  

Om de effecten van langdurig zitten te compenseren lijkt het verstandig om niet veel meer dan een uur of 8 per dag te zitten. Zittend gedrag zou daarbij vervangen kunnen worden door meer intensieve beweging, maar ook door licht intensief bewegen, zoals huishoudelijke activiteiten of staand werken. Vrijwel alle activiteiten lijken te helpen, ook gewoon wandelen en fietsen. 

Wat is de rol van zorgverleners bij de preventie van ziekte?
In 2018 lanceerde de WHO (World Health Organization) het rapport ‘Global Action Plan for Physical Activity’ [2]. In Nederland zijn initiatieven om meer te bewegen opgezet door het uitbrengen van de Beweegrichtlijnen van de Gezondheidsraad [3], het Nationaal Preventieakkoord [4], en de invoering van de Gecombineerde Leefstijl Interventie (GLI) [5].

In het preventieakkoord hebben huisartsen en praktijkondersteuners een belangrijke taak gekregen bij het stimuleren van een actieve leefstijl. Huisartsen zijn zich hiervan bewust en hebben preventie van ziekte, waaronder beweging, in hun kerntaken opgenomen. Zo wordt er regelmatig aandacht besteed aan beweging bij patiënten met chronische ziekte.

Hoe stimuleer je meer bewegen en minder zitten?
De huisarts kan hiervoor de NHG-zorgmodule bewegen met 5 zorgprofielen, waarin op basis van wat een patiënt wil en kan, passende zorg geboden worden. Sommige patiënten zijn bijvoorbeeld genoeg ‘gezondheidsvaardig’ om zelf aan de slag te gaan met beweging. Anderen hebben hulp hierbij nodig van bijv. een buursportcoach of fitnessinstructeur. 

Mensen die vanwege een chronische ziekte belemmeringen ervaren worden verwezen naar een fysio- of oefentherapeut of een revalidatiearts. Sinds januari 2019 is het voor artsen mogelijk om mensen door te verwijzen naar één van de drie GLI's [4].

De GLI’s worden vergoed vanuit de basisverzekering voor patiënten met een verhoogd, gewicht gerelateerd gezondheidsrisico. Het doel van de GLI is gedragsverandering met betrekking tot beweging en voeding. Hierbij zijn professionals vanuit de verschillende disciplines betrokken.

Wat is het beweegadvies?
De Nederlandse Beweegrichtlijn van 2017 adviseert volwassenen tenminste 150 minuten per week aan matig intensieve inspanning te doen. Daarnaast wordt geadviseerd wekelijks nog tweemaal spier- en botversterkende activiteiten te doen, zoals wandelen of fitness. Ook wordt geadviseerd veel stilzitten te voorkomen. Voor kinderen is de richtlijn 60 minuten per dag te bewegen.

De beweegrichtlijn is een minimumrichtlijn. Langer, vaker en/of intensiever bewegen levert extra gezondheidswinst op. Bewegen is goed, meer bewegen is beter!

Bronnen 
[1] Van der Ploeg H., van Vugt V., van der Horst H. Langer gezond door minder zitten en meer bewegen. Huisarts en Wetenschap. 31 juli 2019. 
[2] World Health Organization. Global Action plan on physical activity 2018-2030: more active people for a healthier world. Geneva: Worl Health Organizaiton, 2018
[3] Gezonhdiedsraad, Beweegrichtlijnen 2017. Den Haag: Gezonheidsraad, 2017. 
[4] Rijksoverheid, Maatregelen in het Nationaal Preventieakkoord. Den Haag: Rijksoverheid, 2018. 
[5] Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu. Gecombineere Leefstijlinterventie. Bilthoven: Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, 2018.