Operatie voor de boeg? Zorg dat je fit bent!

In januari promoveerde Christel van Beijsterveld met haar proefschrift getiteld ‘Better Be Prepared’. Hieruit blijkt dat een goede fysieke fitheid voor een operatie veel winst oplevert bij mensen met lever- en alvleesklierkanker.

Fysiotherapeut en bewegingswetenschapper dr. Christel van Beijsterveld is in het Maastricht Universitair Medisch Centrum+ werkzaam op de afdeling fysiotherapie, met als aandachtsgebied oncologie. Ze ziet grote veranderingen in de gezondheidszorg.

“Voorheen lag de focus vooral op het behandelen van de ziekte en de symptomen. Nu is er steeds meer aandacht voor het dagelijks functioneren van patiënten en het mee kunnen blijven doen in de maatschappij ondanks een chronische aandoening of ingrijpende medische gebeurtenissen zoals een grote operatie of ziekenhuisopname.” 

Uitdagingen bij lever- en alvleesklierkanker
“Het is voor mensen met de diagnose lever- of alvleesklierkanker een uitdaging om zelfstandig te kunnen blijven functioneren tijdens de ingrijpende gebeurtenissen die tijdens hun ziekteproces plaatsvinden. Hoe een patiënt omgaat met de stress die komt kijken bij diagnose, prognose en behandelingen hangt onder andere samen met zijn of haar fysieke fitheid.” 

Het belang van een goede fysieke fitheid voor de operatie
“Bij patiënten die in aanmerking komen voor een operatie is het belangrijk om de fysieke fitheid, voedingsstatus en cognitieve status voor de operatie te meten. Zo kunnen van tevoren specifieke acties ondernomen worden. Dit kan gaan om lichamelijke training, voedingsondersteuning en/of psychologische ondersteuning, bij voorkeur in de leefomgeving van de patiënt. Het doel hiervan is behoud van het dagelijks functioneren en het kunnen blijven ‘meedoen’ in de maatschappij.”

“Deze aanpak met patiënten voor een grote hart-, long-, maag, darm of gewrichtsoperatie liet al zien dat het belangrijk is om een goede fysieke fitheid te hebben voor de operatie en extra te trainen wanneer deze fitheid onvoldoende is.”

Het promotieonderzoek getiteld ‘Better be prepared’ 
In haar promotieonderzoek onderzocht dr. van Beijsterveld of fysieke fitheid ook van belang is bij mensen met alvleesklier- of leverkanker die een grote operatie ondergaan. Dr. van Beijsterveld vertelt: “Ons onderzoek toonde in overeenkomst met eerdere onderzoeken aan: hoe fitter voor de operatie, hoe beter. Patiënten met een betere lichamelijke conditie en een actievere leefstijl lopen minder risico op complicaties, bouwen hun lichamelijke fitheid sneller op na een operatie en verblijven korter in het ziekenhuis.” 

Ook is er in het onderzoek gekeken of trainen voor de operatie, ook wel prevalidatie genoemd, de lichamelijke fitheid kan vergroten. En dat bleek het geval: “Het was mogelijk om een hoog-risico patiënt voor de operatie thuis te laten trainen onder supervisie van een fysiotherapeut. Het effect was een verbetering van het lichamelijk functioneren in de relatief korte tijd voor de operatie.” 

Wat betekent dit voor de praktijk?
“Het is belangrijk dat zorgprofessionals op de hoogte zijn van het belang van een goede lichamelijke fitheid voor de operatie en dit bespreekbaar maken met de patiënt. Screening van de lichamelijke fitheid van een patiënt voor een operatie helpt de professional én de patiënt om te besluiten of het nodig is te starten met training voorafgaand aan de operatie.” 

“In het Maastricht Universitair Medisch Centrum+ is zo’n screening nu een standaard onderdeel geworden in het zorgpad voorafgaand aan een operatie bij patiënten met alvleesklier- en leverkanker. Indien noodzakelijk, wordt er training aangeboden thuis bij de patiënt.” 

Nog stappen te zetten
“In andere Nederlandse ziekenhuizen is het screenen en trainen nog niet of nauwelijks een onderdeel van de fysiotherapeutische zorg. Hierin zijn nog belangrijke stappen te zetten. Goede samenwerking tussen patiënten, mantelzorgers, eerstelijns professionals en het ziekenhuis is daarbij noodzakelijk.”

Verbetering van de kwaliteit van leven 
De boodschap van dr. van Beijsterveld: “Onderschat de opbrengsten van een investering in preventie niet. Voorkom complicaties bij kwetsbare patiënten met kanker die zware behandelingen moeten ondergaan door voor, tijdens en na de behandeling aandacht te geven aan beweging, voeding en emotie. Zo kan de kwaliteit van leven van de patiënt op de korte en lange termijn bevorderd worden.”