Opvolgen leefstijladviezen WKOF hangt samen met betere kwaliteit van leven na dikkedarmkanker

Het opvolgen van de leefstijladviezen van het Wereld Kanker Onderzoek Fonds zorgt mogelijk voor een betere kwaliteit van leven na dikkedarmkanker.

Helaas blijken veel overlevers van darmkanker niet te voldoen aan de leefstijladviezen. Dit blijkt uit twee recente studies.

Mensen met de diagnose dikkedarmkanker kunnen nog langdurig klachten (zoals maag-darmproblemen en vermoeidheid) ondervinden als gevolg van de ziekte en de behandeling. Dit kan de kwaliteit van leven nadelig beïnvloeden. Leefstijlfactoren zoals gewicht, lichaamsbeweging en voeding hangen mogelijk samen met de gezondheid en het functioneren na behandeling voor dikkedarmkanker.

De aanbevelingen van het Wereld Kanker Onderzoek Fonds zijn primair gericht op de preventie van kanker. Het WKOF adviseert mensen ook na diagnose kanker de aanbevelingen zoveel mogelijk op te volgen als dat mogelijk is. Het is nog onbekend of mensen die dikkedarmkanker hebben gehad ook voldoen aan deze aanbevelingen en of dit de kwaliteit van leven beïnvloedt. In twee Nederlandse studies, de EnCoRe-studie vanuit het Maastricht Universitair Medisch Centrum en een studie vanuit het Integraal Kankercentrum Nederland, is hier onderzoek naar gedaan.

EnCoRe-studie Maastricht

De EnCoRe-studie is een wetenschappelijk onderzoek naar de gevolgen van dikkedarmkanker, ook wel colorectaalkanker genoemd. EnCoRe staat voor ‘Energie voor het leven na ColoRectaalkanker’. De EnCoRe-studie is in het voorjaar van 2012 gestart. Er wordt vooral onderzoek gedaan naar leefstijl en kwaliteit van leven bij mensen bij wie dikkedarmkanker is vastgesteld.

Onderdeel van de EnCoRe-studie was een onderzoek bij 151 overlevers van stadium I-III dikkedarmkanker. Zij werden gemiddeld 5,7 jaar na diagnose onderzocht en hadden een gemiddelde leeftijd van 70 jaar. Bij deze personen is eenmalig gekeken in hoeverre ze voldeden aan zeven van de tien aanbevelingen van het Wereld Kanker Onderzoek Fonds. Sommige aanbevelingen werden opgedeeld, waardoor het opvolgen van totaal negen leefstijladviezen is gemeten. Vervolgens is gekeken in hoeverre dit in verband staat met een betere kwaliteit van leven, depressie en vermoeidheid.

Hoe zijn de aanbevelingen gescoord?

Aan elk van de aanbevelingen is een score toegekend afhankelijk van het al dan niet voldoen aan de aanbeveling:

  • 0 punten bij niet voldoen
  • 0,5 punt matig voldoen
  • 1 punt bij voldoen

Men kon hiermee maximaal 9 punten scoren.

Hoe is gemeten of men aan de aanbevelingen voldeed?

  • Voor de aanbeveling over lichaamsgewicht is gebruik gemaakt van de BMI. Deze is berekend door het lichaamsgewicht en de lengte op te meten.
  • De hoeveelheid lichaamsbeweging is gemeten door middel een bewegingsmeter die men gedurende zeven dagen heeft gedragen aangevuld met een vragenlijst.
  • Het voedingspatroon is gemeten door middel van een zevendaagse registratie in een voedingsdagboek.

Wat zijn de resultaten?

Gemiddeld hebben de deelnemers 4,6 van de 9 punten gescoord, wat aangeeft dat over het algemeen de meeste overlevers van dikkedarmkanker niet voldoen aan de leefstijladviezen van het Wereld Kanker Onderzoek Fonds. Er bleek dat 72% overgewicht of obesitas heeft, 50% beweegt niet voldoende en bijna iedereen eet te veel calorierijke voedingsmiddelen en te weinig groente, fruit en voedingsvezels.

De deelnemers die meer voldeden aan de aanbevelingen rapporteerden een beter lichamelijk functioneren en minder vermoeidheid, gemiddeld 5,7 jaar na diagnose. Voor depressie werd geen verband aangetoond.

Studie Integraal Kankercentrum Nederland

Voor de studie bij het Integraal Kankercentrum Nederland (IKNL) zijn gegevens uit de PROFILES database gebruikt. Deze studie is uitgevoerd in een populatie van 1.096 stadium I-IV overlevers van dikkedarmkanker. Zij werden gemiddeld 8,1 jaar na diagnose eenmalig onderzocht en waren gemiddeld 71 jaar oud. In deze studie zijn acht van de tien aanbevelingen onderzocht (score-bereik 0-8).

De leefstijlgegevens (BMI, lichaamsbeweging en voeding) zijn verzameld door middel van vragenlijsten. Dit geldt ook voor de kwaliteit van leven. De onderzoekers hebben gekeken of er verband was tussen het voldoen aan de aanbevelingen en de kwaliteit van leven. Ook is er gekeken naar de aanbevelingen over gewicht, beweging en voeding los van elkaar en hun eigen verband met de kwaliteit van leven.

Wat zijn de resultaten?

Gemiddeld hebben de deelnemers een 4,8 gescoord. Dit is een hogere score dan het resultaat in de EnCoRe-studie en betekent dat de deelnemers beter voldeden aan de aanbevelingen. Hoe hoger de score was, hoe beter de algehele kwaliteit van leven was, hoe beter men cognitief en sociaal functioneerde en hoe minder vermoeid men was.

Wat betreft de aanbeveling over lichaamsbeweging bleek dat indien men hieraan voldeed, er een verband was met:

  • Een betere algehele kwaliteit van leven
  • Een beter lichamelijk functioneren
  • Een beter rol-functioneren (bijvoorbeeld je werk kunnen doen)
  • Beter emotioneel en sociaal functioneren (bijvoorbeeld beter omgaan met emoties)
  • Minder vermoeidheid

Wat kunnen we concluderen?

Beide studies geven inzicht in de leefstijl van mensen met de diagnose dikkedarmkanker, voor een langere tijd na diagnose. Ze laten zien dat veel studiedeelnemers nog niet voldoen aan de WKOF-aanbevelingen. In de EnCoRe-studie waren de scores gemiddeld lager dan in de studie van het IKNL (4,6 op een score van maximaal 9, ten opzichte van 4,8 op een score van maximaal 8).

Ook laten de studies zien dat het voldoen aan de aanbevelingen in verband staat met een betere kwaliteit van leven bij mensen die dikkedarmkanker hebben gehad (een aantal jaar na diagnose). Lichamelijke activiteit lijkt hierbij een belangrijke rol te spelen. Aanvullende studies zijn nodig om inzicht te krijgen in het verloop van deze factoren in de tijd.

De resultaten van de EnCoRe-studie zijn na te lezen in het artikel dat in april 2018 verschenen is in het British Journal of Nutrition (1). De resultaten van de PROFILES-studie zijn kort geleden gepresenteerd tijdens het MASCC congres. Het artikel over deze studie is ingediend voor publicatie.

Aanbevelingen voor de praktijk

Het Wereld Kanker Onderzoek Fonds adviseert mensen die kanker hebben gehad de aanbevelingen voor de preventie van kanker zoveel mogelijk op te volgen, als dat mogelijk is. Het is wel belangrijk om altijd te overleggen met een zorgprofessional. Het opvolgen van de aanbevelingen kan de kans op het opnieuw krijgen van kanker verkleinen. Ook kan dit de kwaliteit van leven verbeteren. Omdat uit de studies blijkt dat veel mensen niet aan de aanbevelingen voldoen, is het van belang dat mensen worden gemotiveerd de aanbevelingen zoveel mogelijk op te volgen. Het kan bijdragen aan beter lichamelijk functioneren en minder vermoeidheid. Belangrijke factoren voor een prettig leven!

Literatuur

  1. Breedveld-Peters JJL, Koole JL, Müller-Schulte E, van der Linden BWA, Windhausen C, Bours MJL, van Roekel EH, Weijenberg MP (2018) Colorectal cancers survivors' adherence to lifestyle recommendations and cross-sectional associations with health-related quality of life.Br J Nutr. 2018 Jul;120(2):188-197. doi: 10.1017/S0007114518000661. Epub 2018 Apr 16.

PROFILES database

De database is onderdeel van de PROFILES-registratie, een patiëntenvolgsysteem met informatie van meer dan 11.000 patiënten. In het systeem zijn ook data opgeslagen van mensen zonder kanker, zodat er een controlegroep beschikbaar is.

De PROFILES-registratie is opgezet door IKNL en Tilburg University om late effecten en bijwerkingen van oncologische behandelingen te bestuderen die invloed kunnen hebben op de kwaliteit van leven van (ex-)patiënten.