Het verhaal achter de krantenkop

Kanker is vaak groot nieuws. Regelmatig staat er iets in de krant of is er een item op tv over wat kanker veroorzaakt of juist tegen kanker beschermt. Wanneer is iets waar en wanneer niet? Dit is vaak erg lastig te bepalen.

Als gezondheidsprofessional is het belangrijk om te kunnen beoordelen wanneer een bericht met een korreltje zout genomen kan worden, of wanneer het gaat om betrouwbare informatie. Zo kun jij je cliënten goed adviseren en eventuele ‘broodje aap-verhalen’ de wereld uit helpen. Hieronder lees je een checklist om nieuws op basis van onderzoek goed te kunnen interpreteren. 

1. Kijk verder dan de krantenkop 

Koppen hebben als doel de aandacht van de lezers te trekken, maar vertellen nooit het hele verhaal. Vaak lijkt uit een krantenkop alsof er een enorme doorbraak is, terwijl dit vaak wat genuanceerder is.

2. Wees op je hoede voor claims voor ‘super foods’

Kanker is een zeer ingewikkelde ziekte en het is zeer onwaarschijnlijk dat één voedingsmiddel kanker veroorzaakt of voorkomt.

3. Wat is de bron?

De bron van de informatie is een belangrijke graadmeter voor de betrouwbaarheid ervan. Als een onderzoek is gepubliceerd in een wetenschappelijk tijdschrift, zoals The British Journal of Cancer, dan is het meestal betrouwbaarder dan wanneer dit niet het geval is. Publicaties in dergelijke wetenschappelijke tijdschriften hebben namelijk een peer-review proces doorlopen. Dit betekent dat het onderzoek is beoordeeld op verschillende aspecten door collega’s uit de eigen beroepsgroep (peers). 

4. Wat voor soort onderzoek is het?

Het ene soort onderzoek is betrouwbaarder dan het andere. Studies met dieren of geïsoleerd celonderzoek spelen een belangrijke rol bij het ontwikkelen van onze kennis over kanker, maar de resultaten van dit soort onderzoek zijn niet direct te vertalen naar mensen. Ook zijn uitkomsten uit één onderzoek niet voldoende om conclusies uit te trekken. Meta-analyses geven het sterkste bewijs voor een verband tussen voeding, leefstijl en gezondheid. Lees meer over verschillende soorten onderzoek in het informatieblad Meer weten over onderzoek.

5. Hoe groot is de populatie van het onderzoek?

Kleinschalige onderzoeken geven doorgaans minder betrouwbare resultaten dan grootschalige studies. Een onderzoekspopulatie van 100 personen beschouwt men voor onderzoek naar het verband tussen het optreden van ziekten en bepaalde eet- en leefgewoonten als kleinschalig. Onderzoekspopulaties van duizenden mensen leveren betrouwbaardere resultaten op. 

6. Is het onderzoek onafhankelijk?

Er zijn commerciële partijen die investeren in wetenschappelijk onderzoek. Het kan gebeuren dat deze commerciële partijen invloed proberen uit te oefenen op de onderzoeksopzet of –uitkomsten. Dit soort onderzoek is vanzelfsprekend minder betrouwbaar, want het is niet onafhankelijk. Informatie over de onafhankelijkheid van een onderzoek is te vinden in het ‘Conflict of Interest Statement’ van een wetenschappelijk artikel.

7. Legt het onderzoek wel de juiste relatie?

De relatie tussen twee of meer onderzochte variabelen kan door een verstorende factor verdraaid worden. Dit wordt een ‘confounder’ genoemd. Stel er is een onderzoek gedaan naar de relatie tussen koffie en longkanker. Als blijkt dat koffiedrinkers ook veel roken, maar dit aspect over roken niet in het onderzoek is meegenomen, kan het onderzoek uitwijzen dat mensen die veel koffie drinken een verhoogd risico op longkanker hebben, terwijl dit in werkelijkheid veroorzaakt wordt door roken. Wanneer de ‘verstorende’ factor roken wel in het onderzoek wordt meegenomen, kunnen de uitkomsten van het onderzoek hierop aangepast worden, zodat de uiteindelijke uitkomsten betrouwbaarder zijn.

8. Zijn er andere studies met dezelfde uitkomst?

De betrouwbaarheid van onderzoeksresultaten is lastig te bepalen wanneer deze resultaten niet in de context van bestaand wetenschappelijk bewijs worden geplaatst. Het is belangrijk te weten of er meerdere onderzoeken zijn die hetzelfde resultaat geven, of die juist een tegenovergesteld resultaat laten zien. 

9. Is de oorzaak bewezen of wordt het gesuggereerd? 

In sommige artikelen wordt al snel gesproken van een verband, wanneer het eigenlijk gaat om een correlatie in plaats van een causaal verband. Lees meer over correlatie en causaal verband in het informatieblad Meer weten over onderzoek.

Onze informatie over kankerpreventie: het meest betrouwbaar

Het Wereld Kanker Onderzoek Fonds baseert al haar informatie op grootschalig en betrouwbaar wetenschappelijk bewijs (meta-analyses) (1). Wij doen alleen uitspraken en aanbevelingen wanneer er sterk bewijs voor is dat een factor het risico op kanker verhoogt of verlaagt. We houden onze informatie actueel aan de hand van het Continuous Update Project. In dit project verzamelen, analyseren en beoordelen wetenschappers doorlopend nieuw onderzoek op het gebied van kankerpreventie (2). 

Bronnen en meer informatie

  1. World Cancer Research Fund/American Institute for Cancer Research. Food, Nutrition, Physical Activity and the Prevention of Cancer: a Global Perspective. Washington DC: AICR, 2007.
  2. World Cancer Research Fund International/American Institute for Cancer Research. Continuous Update Project.
  3. Voedingswetenschap: soorten onderzoek uitgelegd, Voedingscentrum, geraadpleegd op 31 mei 2016.