Het verband tussen alcohol en kanker

De consumptie van alcohol is in onze maatschappij algemeen geaccepteerd. Dit is zorgwekkend omdat alcohol een risicofactor is voor kanker.

Ongeveer 8 op de 10 Nederlanders drinkt wel eens alcohol en maar liefst 1 op de 10 is een zware drinker, dit blijkt uit recente cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek. De schade die alcohol veroorzaakt is groot. Volgens de WHO sterven er jaarlijks zo’n 3.750 mensen in Nederland aan alcoholgerelateerde oorzaken. Alcohol verhoogt ook het risico op verschillende kankersoorten, waaronder de veelvoorkomende vormen darm- en borstkanker.

Sterfte door alcohol

Voor veel mensen hoort alcohol bij het dagelijks leven. Maar weinig mensen realiseren zich hoeveel schade alcohol aanricht. Zo wordt 1 op de 14 van de vroegtijdige sterfgevallen (onder de 65 jaar) in Nederland veroorzaakt door alcohol. Alcohol is dan ook een van de belangrijkste (te voorkomen) risicofactoren om te overlijden aan een ziekte. Voor personen jonger dan 40 jaar is alcohol zelfs de grootste oorzaak van sterfte (1,2).

De Wereldgezondheidsorganisatie bracht begin 2014 een rapport uit waarin stond dat in 2012 alcohol wereldwijd verantwoordelijk was voor één op de twintig sterfgevallen, wat neerkwam op 3,3 miljoen doden. Dit is meer dan sterfte veroorzaakt door HIV/AIDS, geweld en tuberculose tezamen. De consumptie van alcohol kan leiden tot een verhoogd risico op wel 200 verschillende ziekten, waaronder diverse soorten kanker (3).

Alcohol en kankerrisico

Wetenschappelijk onderzoek heeft aangetoond dat alcohol het risico kan verhogen op mond- en keelkanker, strottenhoofdkanker, darmkanker, slokdarmkanker, leverkanker en borstkanker, waarbij elk glas alcohol het risico op kanker al verhoogt. Daarom raadt het Wereld Kanker Onderzoek Fonds het drinken van alcohol af. Als men toch alcohol wil drinken, dan adviseren wij vrouwen om niet meer dan 1 glas per dag te drinken en mannen niet meer dan 2 glazen, en daarnaast enkele dagen per week alcoholvrij te houden (4). Bij deze hoeveelheden alcohol wordt het risico op gezondheidsschade beperkt, maar niet uitgesloten.

Een groot percentage van de gevallen van kanker in westerse landen zou voorkomen kunnen worden als niemand alcohol zou drinken. Het zou bijvoorbeeld gaan om 7% van de gevallen van darmkanker, 22% van de gevallen van borstkanker, 41% van de gevallen van mond- en keelkanker en maar liefst 51% van de gevallen van slokdarmkanker. Tezamen gaat het in Nederland jaarlijks om ongeveer 5.000 gevallen van kanker die in verband staan met alcoholconsumptie (5).

Een mogelijke verklaring waarom alcohol het risico op kanker kan verhogen is dat er bij de afbraak van alcohol in ons lichaam kankerverwekkende stoffen (aceetaldehyde) ontstaan. Ook verstoort alcohol de reparatieprocessen van ons DNA. Beschadigingen aan het DNA kunnen uiteindelijk tot kanker leiden. Daarnaast verhoogt het drinken van alcohol het niveau van de hormonen oestrogeen en androgeen (geslachtshormonen), die het risico op hormoongerelateerde kankersoorten zoals borstkanker verhogen. Alcoholconsumptie is extra schadelijk in combinatie met roken. Lees meer over het verband tussen alcohol en kanker

Geaccepteerd risico

Het drinken van alcohol wordt in onze maatschappij normaal beschouwd. De bijbehorende risico’s worden door zowel de consument als de overheid nog steeds geaccepteerd. Maatregelen van de overheid die ons moeten beschermen tegen onvrijwillige risico’s zoals aardbevingen of overstromingen, zijn erop gericht dat ons risico om hieraan te overlijden niet meer dan 1 op 1 miljoen is. Voor risico’s waaraan we ons vrijwillig blootstellen is het geaccepteerde niveau al hoger, namelijk 1 op duizend (bijvoorbeeld skiën). Maar voor alcohol accepteren we een sterfterisico van 1 op 14! (1,2).

Bekendheid alcohol en kankerrisico

Niet iedereen in Nederland is goed op de hoogte van de relatie tussen alcohol en kanker. Uit onderzoek blijkt dat maar liefst 78% van de Nederlanders niet weet dat alcohol drinken het risico op kanker verhoogt (6). Uit onderzoek van het Nederlands Instituut voor Alcoholbeleid (STAP) blijkt dat 1 op de 10 van de deelnemers zelfs denkt dat alcohol het risico op kanker kan verlagen (7).

Wat kun je doen?

Het kan misschien lastig zijn om het drankgebruik van je cliënten aan de orde te stellen. Toch is het belangrijk dat zij op de hoogte zijn van de risico’s van alcoholgebruik in relatie tot kanker. Ook is het goed om onder de aandacht te brengen dat alcoholische dranken veel ‘lege’ calorieën bevatten, zeker wanneer je cliënten begeleidt die af willen vallen. Wij hebben een aantal handige hulpmiddelen voor je:

  • De Alcohol Calorieën Calculator. Hiermee kunnen je cliënten makkelijk uitrekenen hoeveel calorieën zij binnenkrijgen via alcoholische dranken en hoe lang ze daarvoor moeten wandelen om het te verbranden.
  • Het Alcohol Calorieën Spel, waarmee je net als bij de online calculator bij je cliënten inzichtelijk kunt maken hoeveel calorieën bepaalde alcoholische drankjes bevatten en hoe lang ze daarvoor moeten wandelen om het te verbranden. Tevens kun je je cliënten laten raden welke snack en alcoholische drank ongeveer net zoveel calorieën bevatten. Dit spel kun je nu gratis bestellen (geldig t/m 22 december 2015).
  • De folder Alcohol en kanker met informatie over het verband tussen alcohol en kanker. Bestel een set van deze folder.
  • Verwijs je cliënten naar www.minderdrinken.nl. Hier vindt men een gratis en anonieme online cursus die ondersteuning biedt bij het minderen met drinken.

Feiten en cijfers over alcoholconsumptie in Nederland (8,9)

  • Van de Nederlandse bevolking van 12 jaar en ouder drinkt 76,7% wel eens alcohol.
  • Van de Nederlanders valt 11,5% in de categorie zware drinker. Voor vrouwen betekent dit dat zij minstens één keer per week vier of meer glazen alcohol op een dag drinken en voor mannen geldt één keer in de week zes of meer glazen op een dag.
  • We drinken gemiddeld 1,4 glas alcohol per dag, wat neerkomt op zo’n 7 liter pure alcohol per jaar.
  • Alcoholgebruik komt meer voor onder hoogopgeleiden (hbo of hoger) dan onder laagopgeleiden.

Bronnen:

  1. WHO Global Status Report on Alcohol and Health 2014, sterfte in 2012.
  2. Mortality and burden of disease due to alcohol in Europe and in the Netherlands. Presentatie, Prof. Dr. Jürgen Rehm, Social and Epidemiological Research (SER) Department, Centre for Addiction and Mental Health, Toronto, Canada, oktober 2014.
  3. WHO calls on governments to do more to prevent alcohol-related deaths and diseases, 12 mei 2014, Geneva.
  4. World Cancer Research Fund/ American Institute for Cancer Research. Food, Nutrition and Physical Activity and the Prevention of Cancer: a Global Perspective. Washington DC: AICR, 2007.
  5. World Cancer Research Fund/ American Institute for Cancer Research. Policy and Action for Cancer Prevention. Food, Nutrition and Physical Activity: a Global Perspective. Washington DC: AICR, 2009.
  6. Warm aanbevolen! Onderzoek naar de 10 aanbevelingen van het WCRF NL, uitgave in juli 2013
  7. Factsheet Alcohol en Kanker, STAP, mei 2015.
  8. CBS Statline, 2015.
  9. STAP, www.stap.nl/nl/home/feiten-en-cijfers.html#Alcoholconsumptie