Heeft zuivel invloed op het risico op kanker?

Het wetenschappelijk bewijs over zuivelconsumptie en het risico op kanker is tegenstrijdig.

Aan de ene kant toont onderzoek aan dat melk en calcium kunnen beschermen tegen colorectale kanker. Aan de andere kant zijn er aanwijzingen dat een hoge calciuminname* het risico op prostaatkanker kan verhogen. In Nederland consumeren we veel zuivelproducten. De vraag is wat die hoge zuivelconsumptie betekent voor ons risico op kanker. 

Melk verlaagt kans op colorectale kanker

Wetenschappelijk onderzoek heeft aangetoond dat de consumptie van zuivel het risico op kanker beïnvloedt. In 2011 liet een onderzoeksrapport vanuit ons Continuous Update Project (CUP) zien dat de consumptie van melk en calcium kan beschermen tegen colorectale kanker (1). Dit resultaat werd al eerder gezien in 2007 (2). Het onderzoeksrapport uit 2011 stelde dat een consumptie van 200 mg calcium per dag, een met 4% verlaagd risico op colorectale kanker kan betekenen (1). In dit opzicht is onze calciuminname dus positief.

Calcium vergroot kans op prostaatkanker

In november 2014 hebben wij een nieuw onderzoeksrapport over prostaatkanker gepubliceerd (3). Hierin wordt gesteld dat de relatie tussen calcium en prostaatkanker minder sterk is dan in het rapport in 2007 werd aangenomen. Een hoge calciuminname kan het risico op prostaatkanker verhogen, maar het bewijs tot nu laat het nog niet toe om het verband te bevestigen. Dit betekent echter niet dat het verband er niet meer is.

De aanpassing van deze conclusie is mogelijk te wijten aan het feit dat er sinds de publicatie van het rapport uit 2007 wereldwijd veel meer wetenschappelijk onderzoek is gedaan naar prostaatkanker en eetgewoonten, gewicht en lichamelijke activiteit en dat er daardoor meer onderzoeksresultaten beschikbaar zijn. Dit heeft het voor het eerst mogelijk gemaakt om naar specifieke vormen van prostaatkanker te kijken (niet-gevorderd, gevorderd en fataal). Dit is belangrijk omdat niet alle vormen van prostaatkanker vergelijkbaar zijn. In het rapport van 2007 zijn wel alle vormen van prostaatkanker samengenomen (3).

Mogelijke mechanismen

Het risicoverlagende effect van melk op darmkanker is waarschijnlijk voor een deel te wijten aan calcium. Calcium beperkt onder andere de groei van cellen door celdeling en stimuleert celdifferentiatie en apoptose** in normale- en kankercellen. Melk bevat echter ook veel andere gezonde stoffen als foliumzuur en B-vitamines, die mogelijk een beschermende rol spelen bij de ontwikkeling van kanker (2).

Een hoge calciuminname verlaagt aan de andere kant de productie van een bepaalde vorm van vitamine D (25-dihydroxy vitamin D3). Dit kan voor een verhoogde celproductie in de prostaat zorgen, wat uiteindelijk tot kanker kan leiden. Verder is gezien dat de consumptie van melk het niveau van het groeihormoon IGF-1 (Insuline-like Growth Factor) in het lichaam verhoogt. Al eerder is het hormoon IGF-1 in verband gebracht met kanker (3).

Wat voor advies kan ik geven?

Het Wereld Kanker Onderzoek Fonds geeft pas adviezen en aanbevelingen over kankerpreventie wanneer het wetenschappelijke bewijs sterk en eenduidig is. Op het gebied van zuivel is dit (nog) niet het geval. Daarom geven wij geen specifiek advies over zuivelconsumptie in relatie tot kankerpreventie. Meer onderzoek op dit gebied is nodig.

Calcium is een mineraal dat nodig is voor de opbouw en het onderhoud van de botten en het gebit. Calcium helpt tegen botontkalking op latere leeftijd en is nodig voor een goede werking van de zenuwen en spieren, de bloedstolling en het transport van mineralen in het lichaam. Voor algemene adviezen omtrent zuivelconsumptie kunt u terecht bij het Voedingscentrum.

Hoe zit het met kaas?

Er is op dit moment geen sterk wetenschappelijk bewijs dat kaas het risico op darm- en prostaatkanker beïnvloedt. Wel kan kaas veel verzadigde vetten bevatten en het risico op overgewicht en obesitas vergroten.

Calciuminname in Nederland

Volgens de meest recente Voedselconsumptiepeiling lag de gemiddelde calciumconsumptie bij mannen tussen de 878-1136 mg per dag en bij vrouwen tussen de 817-985 mg. Dit ligt rond de aangeraden dagelijkse hoeveelheid (tussen de 700 en 1.000 mg per dag) door het Voedingscentrum en is minder dan bij een eerdere peiling in 2003 (4).

Gerelateerd gefinancierd onderzoek

Momenteel financiert het World Cancer Research Fund (WCRF) netwerk een aantal belangrijke onderzoeken op het gebied van zuivel en prostaatkanker, namelijk:

Bronnen

  1. World Cancer Research Fund International / American Institute for Cancer Research. Continuous Update Project Report: Food, Nutrition, Physical Activity and the Prevention of Colorectal Cancer. 2011.
  2. World Cancer Research Fund / American Institute for Cancer Research. Food, Nutrition, Physical Activity and the Prevention of Cancer: a Global Perspective. Washington DC: AICR, 2007
  3. World Cancer Research Fund International. Continuous Update Project Report: Diet, Nutrition, Physical Activity and Prostate Cancer. 2014.
  4. RIVM: Voedselconsumptiepeiling Nederland 2011

*Calcium kan gezien worden als een marker voor zuivelinname in westerse landen.

**Apoptose, of geprogrammeerde celdood, is een proces bestaande uit een serie moleculaire stappen in een cel, die leiden tot het afsterven van de cel. Dit is een van de manieren waarop het lichaam zich ontdoet van abnormale cellen, en een proces dat in kankercellen geblokkeerd kan zijn.