Acrylamide en kanker onderzocht

Het Wereld Kanker Onderzoek Fonds financiert een onderzoeksproject gericht op het verband tussen acrylamide en kanker waarvan inmiddels de eerste resultaten bekend zijn.

Onderzoek bij dieren toont aan dat acrylamide kanker kan veroorzaken. De vraag is of dit bij mensen ook het geval is.

Acrylamide en kanker

Acrylamide ontstaat als bijproduct bij verhitting van met name zetmeelrijk voedsel, zoals aardappelen en graanproducten. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) heeft de stof acrylamide in 1994 aangemerkt als mogelijk kankerverwekkend voor de mens.

De Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid (EFSA) heeft in 2015 uitgebreid gekeken naar het verband tussen acrylamide en kanker (1). Proefdieronderzoeken laten zien dat acrylamide het DNA kan beschadigen en kanker kan veroorzaken, maar onderzoeken bij mensen zijn beperkt en niet helemaal overtuigend. Toch stelt de EFSA op basis van proefdieronderzoek dat acrylamide in voeding mogelijk het risico op kanker verhoogt bij mensen. Dit is zorgwekkend omdat acrylamide in veel voedingsmiddelen voorkomt.

Onderzoek bij mensen

Het Wereld Kanker Onderzoek Fonds financiert momenteel een onderzoeksproject naar het verband tussen acrylamide en kanker. In dit onderzoek kijken de onderzoekers, onder leiding van dr. Eric Duell, naar de voeding van mensen in heel Europa en worden de niveaus van acrylamide in hun voeding vergeleken met het risico op verschillende kankersoorten (2). De onderzoekers hebben inmiddels vier artikelen gepubliceerd over het verband tussen acrylamide en het risico op:

  1. Baarmoederkanker (2015)
  2. Eierstokkanker (2015)
  3. Slokdarmkanker (2014)
  4. Alvleesklierkanker (2013)

Uit de resultaten blijkt tot nu toe dat er geen verband is tussen de inname van acrylamide en het ontwikkelen van deze kankersoorten. Echter, in eerder onderzoek uitgevoerd in Nederland (3) en de Verenigde Staten (4) is geconstateerd dat de hoogste innames van acrylamide samenhingen met een hogere kans op baarmoeder- en eierstokkanker. Het Wereld Kanker Onderzoek Fonds vindt dat acrylamide in voedingsmiddelen een belangrijk aandachtpunt is voor onderzoek. Er is nog veel meer onderzoek nodig voordat we conclusies kunnen trekken en aanbevelingen kunnen formuleren.

Verband tussen producten en acrylamidegehalte in het lichaam

Dr. Duell en zijn team hebben recent ook onderzoek gedaan naar welke productgroepen het meest samenhangen met het gehalte aan acrylamide in het lichaam (5). Hiervoor hebben ze de biomarkers HbAA en HbGA gebruikt. De waarde van deze biomarkers in het bloed geeft de blootstelling aan acrylamide van de afgelopen 120 dagen weer en geeft een betere indicatie dan informatie uit alleen voedingsvragenlijsten. Uit dit onderzoek kwam naar voren dat koekjes, crackers en cake het meest samenhingen met de HbAA en HbGA waardes in het bloed. Ook een hoge BMI was geassocieerd met hogere HbAA en HbGA waardes. Het mechanisme waarbij BMI invloed heeft op deze waardes is nog onduidelijk, maar ook andere onderzoeken vonden dit verband.

De onderzoekers raden toekomstige studies naar het verband tussen acrylamide en het risico op ziektes, zoals kanker, aan om gebruik te maken van deze biomarkers om blootstelling aan acrylamide te meten.

Achtergrondinformatie acrylamide

Wat is acrylamide en waar zit het in?

In 2002 ontdekten Zweedse onderzoekers bij toeval dat bij het verhitten van zetmeelrijk voedsel zoals aardappelen en graanproducten acrylamide kan ontstaan. Acrylamide is een stof die kan ontstaan bij het grillen, roosteren, bakken, frituren of braden van zetmeelrijk voedsel boven de 120 graden. Hierbij zijn suikers en het aminozuur asparagine (een bouwsteen van eiwitten) betrokken. Acrylamide ontstaat ook bij het roosteren van koffiebonen. Volgens het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) zijn patat, koffie en chips de belangrijkste voedingsmiddelen die bijdragen aan de inname van acrylamide. Bekijk hier een overzicht van de bijdrage van voedingsmiddelen (6).

Bijdrage voedingsmiddelen aan acrylamide-inname

Bijdrage voedingsmiddelen aan acrylamide-inname

Acrylamide is daarnaast een bestanddeel van tabaksrook. Ook wordt in bepaalde industrieën acrylamide gebruikt, bijvoorbeeld bij het reinigen van rioolwater, bij de verwerking van afval en erts en bij het waterdicht maken van dijken, tunnels en riolen.

Verlaging van het acrylamidegehalte

Omdat er nog relatief weinig bekend is over het effect van acrylamide bij mensen, is er nog geen veilige hoeveelheid voor consumptie opgesteld. Er bestaat nog geen wetgeving op dit gebied. Wel werkt de levensmiddelenindustrie sinds 2002 aan het verlagen van het acrylamidegehalte (7, 8).

Het Voedingscentrum en de Wereldgezondheidsorganisatie adviseren een gevarieerde voeding, waarbij het niet nodig is zetmeelrijke producten uit te sluiten. Het Voedingscentrum heeft tips om het acrylamidegehalte in voeding te verlagen, lees hier welke dat zijn.

Bronnen

  1. Persbericht EFSA over acrylamide. 4 juni 2015
  2. Duell E. Biomarkers of Acrylamide Exposure and Risk of Endometrial and Ovarian Cancers: A Molecular Epidemiologic Study in the EPIC Cohort.
  3. Hogervorst J. G., et al. (2007). A Prospective Study of Dietary Acrylamide Intake and the Risk of Endometrial, Ovarian and Breast Cancer. Cancer Epidemiology, Biomarkers and Prevention.
  4. Wilson K.M., et al. (2010). A prospective study on dietary acrylamide intake and the risk for breast, endometrial, and ovarian cancers. Cancer Epidemiology, Biomarkers and Prevention.
  5. Obón-Santacana M., et al. (2016). Dietary and lifestyle determinants of acrylamide and glycedamide hemoglobine adducts in non-smoking postmenopausal women from the EPIC cohort. European Journal of Nutrition.
  6. Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu. (2014). De inname van acrylamide, nitraat en ochratoxine A bij Nederlandse mensen van 7 tot 69 jaar.
  7. Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit. (2007). Acrylamide in levensmiddelen op de Nederlandse markt.
  8. European Food Safety Authority. (2012) Update on acrylamide levels in food from monitoring years 2007 to 2010. EFSA Journal